Τι είναι η οστεοακτινίτιδα;
Η οστεοακτινίτιδα είναι μια σοβαρή, δυσκολοθεράπευτη επιπλοκή της ακτινοθεραπείας κατά την οποία ο ακτινοβληθείς οστικός ιστός νεκρώνεται λόγω της αγγειακής καταστροφής που επιφέρει η ακτινοβολία.
Η πιο γνωστή μορφή της αφορά τη γνάθο και εκδηλώνεται συχνά μετά από οδοντιατρικές επεμβάσεις σε ασθενείς που έχουν λάβει ακτινοθεραπεία στην περιοχή κεφαλής και τραχήλου.
Ωστόσο, μπορεί να προσβάλει οποιοδήποτε ακτινοβληθέν οστό πλευρές, ωμοπλάτη, λεκάνη ανάλογα με το ακτινοβολημένο πεδίο.
Συμπτώματα: επίμονος πόνος, οίδημα, δυσκολία στη μάσηση ή στην κίνηση, αποκάλυψη νεκρωτικού οστού μέσα από τον βλεννογόνο και στις βαρύτερες περιπτώσεις παθολογικά κατάγματα.
Η διάγνωση γίνεται κλινικά και με απεικονιστικά μέσα, ενώ η κλινική υπόνοια είναι πάντα υψηλή σε ασθενείς με ιστορικό ακτινοθεραπείας.
Παθοφυσιολογικό υπόβαθρο & χαρακτηριστικά οστεοακτινίτιδας
Το παθοφυσιολογικό υπόβαθρο της οστεοακτινίτιδας συμπίπτει με το γενικό μοντέλο μετακτινικής βλάβης: η ακτινοβολία καταστρέφει τα αγγεία που τρέφουν το οστό, αφήνοντας έναν αναιμικό, υποξικό ιστό ανίκανο να αντεπεξέλθει σε οποιαδήποτε επιπρόσθετη βιολογική απαίτηση.
Ακόμα και μια απλή εξαγωγή δοντιού σε ακτινοβληθέντα γνάθο μπορεί να αποτελέσει την αφορμή για έναρξη νεκρωτικής εξόρμησης που δεν σταματά.
Χαρακτηριστική είναι η ανεπαρκής ανταπόκριση στα αντιβιοτικά: ο νεκρωτικός οστικός ιστός δεν έχει αγγείωση, άρα τα αντιβιοτικά δεν μπορούν να φτάσουν εκεί που πρέπει.
Επιπλέον, η υποξία ευνοεί αναερόβια βακτήρια που αντέχουν σε συνηθισμένες αντιβιοτικές αγωγές. Αυτός ο συνδυασμός καθιστά την οστεοακτινίτιδα μία από τις πιο απαιτητικές ογκολογικές επιπλοκές στην καθημερινή κλινική πράξη.
Επιστημονική Βάση
Η οστεοακτινίτιδα είναι μια από τις καλύτερα τεκμηριωμένες ενδείξεις για τη χρήση υπερβαρικού οξυγόνου. Τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές με κλασικότερη αυτή του Marx έχουν καταδείξει σημαντικά χαμηλότερα ποσοστά αποτυχίας επούλωσης και ανάγκης για εκτεταμένη χειρουργική εκτομή σε ασθενείς που έλαβαν υπερβαρικό οξυγόνο πριν και μετά από οδοντιατρικές επεμβάσεις σε ακτινοβληθέντα πεδία.
Η τεκμηριωμένη ικανότητα του υπερβαρικού οξυγόνου να επάγει νεοαγγειογένεση και να ενισχύει τη λειτουργία οστεοβλαστών σε ακτινοβληθέντα οστά αποτελεί τον κεντρικό μηχανισμό που δικαιολογεί την αποτελεσματικότητά του, και έχει οδηγήσει στη συμπερίληψή του σε κλινικά πρωτόκολλα αντιμετώπισης οστεοακτινίτιδας διεθνώς.
Ρόλος Θεραπείας σε Θάλαμο Υπερβαρικού Οξυγόνου
Στην οστεοακτινίτιδα, η θεραπεία σε θάλαμο υπερβαρικού οξυγόνου εφαρμόζεται με δύο τρόπους: προληπτικά, για ασθενείς με ιστορικό ακτινοθεραπείας που χρειάζονται οδοντιατρική ή άλλη επέμβαση σε ακτινοβληθέντα πεδία, και θεραπευτικά, σε ασθενείς που έχουν ήδη αναπτύξει οστεοακτινίτιδα.
Στη θεραπευτική εφαρμογή, ο στόχος είναι η αποκατάσταση της βιωσιμότητας του ακτινοβληθέντος οστού μέσω νεοαγγειογένεσης και επανενεργοποίησης οστεοβλαστών. Η αυξημένη οξυγόνωση «ανοίγει» βιολογικά έναν ιστό που έχει «κλειστεί», επιτρέποντας τη σταδιακή αγγείωση και την έναρξη αναγεννητικών διαδικασιών. Συνήθως απαιτούνται 30 συνεδρίες προεγχειρητικά και 10 μετεγχειρητικά, ή 30–40 συνεδρίες στη θεραπευτική φάση, σε στενή συνεργασία με τον ογκολόγο, τον οδοντίατρο και τον χειρουργό.