Τι είναι η ακτινοβολημένη γνάθος
Η ακτινοβολημένη γνάθος αναφέρεται στο σύνολο των βιολογικών αλλαγών που αναπτύσσονται στον γναθικό οστικό ιστό μετά από ακτινοθεραπεία στην περιοχή κεφαλής και τραχήλου συνήθως για καρκίνο στόματος, λάρυγγα, φάρυγγα ή σιελογόνων αδένων.
Αποτελεί ένα ιδιαίτερα λεπτό κλινικό ζήτημα γιατί οι βλάβες δεν είναι ορατές άμεσα εκδηλώνονται αργότερα, όταν ο ιστός καλείται να αντεπεξέλθει σε κάποιο ερέθισμα.
Ο ακτινοβληθείς γνάθος έχει εξαντλημένη αγγείωση, μειωμένο πληθυσμό οστεοβλαστών και χρόνια υποξία. Σε αυτές τις συνθήκες, ακόμα και μια απλή εξαγωγή δοντιού μια ρουτίνα επέμβαση σε φυσιολογικό ιστό μπορεί να πυροδοτήσει οστεοακτινίτιδα: μια νεκρωτική εξόρμηση που δεν σταματά λόγω αδυναμίας επούλωσης.
Ο κίνδυνος παραμένει ανεβασμένος επί δεκαετίες μετά την ακτινοθεραπεία.
Χαρακτηριστικά της ακτινοβολημένης γνάθου
Η παθοφυσιολογία της βλάβης από ακτινοβολία στον γνάθο ακολουθεί το κλασικό μοντέλο Marx: υποξία, υποαγγείωση, υποκυτταρότητα. Η ακτινοβολία καταστρέφει το αγγειακό ενδοθήλιο και μειώνει την αγγειακή πυκνότητα αφήνοντας έναν οστικό ιστό που δεν μπορεί να λάβει επαρκή οξυγόνο, θρεπτικά συστατικά ή ανοσολογική κάλυψη.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το γεγονός ότι η ακτινική βλάβη εξελίσσεται με τον χρόνο: ο γνάθος γίνεται βαθμιαία πιο ευάλωτος, όχι λιγότερο. Αυτό σημαίνει ότι ασθενείς που ολοκλήρωσαν ακτινοθεραπεία πριν από χρόνια ή δεκαετίες εξακολουθούν να χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής και προστατευτικής παρέμβασης πριν από οποιαδήποτε επεμβατική οδοντιατρική πράξη.
Επιστημονικές μελέτες και δεδομένα
Η επιστημονική τεκμηρίωση για τη χρήση υπερβαρικού οξυγόνου στην ακτινοβολημένη γνάθο είναι από τις ισχυρότερες στο πεδίο. Η κλασική τυχαιοποιημένη μελέτη του Marx που αξιολόγησε ασθενείς που υπεβλήθησαν σε εξαγωγές σε ακτινοβληθέντα γνάθο κατέδειξε δραματική μείωση της εμφάνισης οστεοακτινίτιδας σε ασθενείς που έλαβαν υπερβαρικό οξυγόνο (5.4%) σε σύγκριση με εκείνους που δεν το έλαβαν (29.9%).
Αυτά τα δεδομένα έχουν οδηγήσει στην καθιέρωση του προφυλακτικού πρωτοκόλλου υπερβαρικού οξυγόνου πριν από οποιαδήποτε επεμβατική οδοντιατρική πράξη σε ακτινοβληθέντα γνάθο μια σύσταση που αναγνωρίζεται πλέον από τις διεθνείς γναθοχειρουργικές και υπερβαρικές ιατρικές οργανώσεις.
Διαδικασία Θεραπείας σε Θάλαμο Υπερβαρικού Οξυγόνου
Στην ακτινοβολημένη γνάθο, η θεραπεία σε θάλαμο υπερβαρικού οξυγόνου εφαρμόζεται με δύο διακριτούς στόχους. Ο πρώτος είναι προφυλακτικός: πριν από οποιαδήποτε επεμβατική οδοντιατρική πράξη εξαγωγή, εμφύτευμα, χειρουργική 20 συνεδρίες υπερβαρικού βελτιώνουν βιολογικά τον ακτινοβληθέντα ιστό, μειώνοντας δραστικά τον κίνδυνο οστεοακτινίτιδας. Ακολουθούν 10 μετεγχειρητικές συνεδρίες για υποστήριξη της επούλωσης.
Ο δεύτερος στόχος είναι θεραπευτικός: σε ασθενείς που έχουν ήδη αναπτύξει οστεοακτινίτιδα, το υπερβαρικό οξυγόνο αποτελεί βασικό συστατικό του θεραπευτικού σχήματος αναζωογονώντας τον ιστό, βελτιώνοντας τις συνθήκες χειρουργικής αντιμετώπισης και μειώνοντας τον κίνδυνο επανεμφάνισης.
Η παρέμβαση σχεδιάζεται πάντα σε στενή συνεργασία με τον γναθοχειρουργό και τον ογκολόγο.